Showing posts with label Retrospection. Show all posts
Showing posts with label Retrospection. Show all posts

Monday, 18 July 2022

BANGZAHTA A KUULMUT KUUL HIAM?

 

Namdang toh tengkhawm leh kithuzaktuah a kikawmtuahte i hihman un a gentu in ama' pau zang in gen zel mahleh a ngaikhetute khualna in a pau uh a va zatpih a kuulna om sek hi. Tua ziak in ei pau kia toh khosak theih hi gige lou ahihman in pau tuamtuam kilaktuahna nasatak om hi.

 

Tua bang ahihlai in mi pau i koppih leh zatpih tampi om a, mi'n leng ei pau hon koppih leh zatpih uh tampi om veve hi. A hon koppih tam zohpeuh uhleh i pau hat leh tungtuang bang hi. Ahi a, a zangtute veeksiamdan zil in huai .... mi'n hon koppih i pau i chih pen khangthakte'n midang aa sakkhak theih leuleu hi.

 

Tua ziaktak in pau mansak theih in khansak theih leng hi zel hi. Pau kia hilou in tawndan leh ngeina leng mi aa zui dia i kibawllem a kuulna om a, mi'n leng ei aa zui dia hong kiphahniam uh a poimohna mun om hi. Namdang toh zi-le-pasal a kineihna leh inndongtavai a kihounate diak ah mi’ paidan va zuih theih kuul lua hi.

 

Bawllem luat ngai khollou a kilang, midang toh kituahsak leh bawllem (compromise) ngailou i laamdante (cultural dance, traditional dance) bang a hoih zodiing deihna leh mit-hiip in mi mitlaleh chih deihman in bawllem (modify, modernise) toutou kihi, asiat-aphat thu genlou in.

 

Tua ziak in pau-le-ham, tawndan-le-ngeina thilte ah bangzahta a kuulmut kuul hiam chih theih haksa hilou hiam?

 

~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2022 kum Ziingkha 10 ni (10th May 2022)

ETLIAMTHOH DIING MO, BANGLOH DIING?

 

Pu Raja Goukhothang Guite’ sihdan thuthak tunai a hong kivawkkhia in i bouruak luahdim hi. Nidang pek apan i na kihilhdan diklou bang a gen a hong om pen valh haksa sa kitam hi. A ziak bel tulai a heutu khenkhat in a hon veekdan uh i etleh i pi-le-pute’n akhang-akhang a i innpipa uh pu Raja Goukhothang Guite sihdan hon na hilhte uh thuzuau leh phuahtawm suaksak hit-het uhi.

 

I pi-le-pute’n hon na vaikhah thu mah lah ei singtangmite’n thutak a i na pom hi a; Meitei-te apan bawlsiatna i tuah touhtouhte uh khasiatpih in, nelhsiah a om ka hi uh chia i panna leh dinna uh taklangtu di’n pu Raja Goukhothang Guite zekhem a mat leh thah a omna i gen sek uhi. Nelhsiah leh nehdeen in i om ua, tua i tuah lelte uh a tawpna a hikeilai maithei!

 

Pu Raja Goukhothang Guite sihdan toh kisai a tuma a phualpi solkar leh Manipur solkar kiang a i dinnasate uh zuau ahi chia eimah zuaugenhat bang a kipuangkhia a, ei-le-ei kitoleem kibang hilou hiam, chi ing. A bang thu za a, gendan-vekdan thakthak a veek mahmah leng i hi diing uh aw, chih in om hi. A Meitei-te mah in leng i pi-le-pute hon hilhdan a niallam uh leng zaak hilou hi.

 

Tua bangzah a social media a phunnawina a omlai in eisung a koi pawlpi mah heutute apan tulai a thuveek thak toh kisai diklou sakna leh mohsakna thusuah zaak in omlou bang hi! Ahihleh tulai a thuthak-lathak kigen pen i nam minsuang a pawlpite’n pompih leh hoih sakpih mah uh ahi diam, chih in om thei hi. I pi-le-pute’n thuzuau hon na hilh ua, zuau mah kipesawn nilouhkha i hi uh maw?

 

Inn peuh va haal a, kuahiam va khoih a, sisan i suah chiang kia ua issue a koih pante mah kibang hi. A thu a genlou a, khuttum toh kuante i hihna uh kikheng nailou zaw a bang ve. Diklou sak ziak a social media a gelh ngam diing leng banglou khop in Police-te bang i zang zomah uhi! Soiselna i neih in leng zuau toh polhkei mai le’ng zaw! Kisoiselna dik in kisoisel ni.

 

Thil paidan et in ei-le-ei mah kikhoih leh kitauhtuah diing kibang hi. Siingta’n gaal apan hon nuihsan diing ua, i puuk tamleh ei mah a zaang diing zaw hi lel hang maw! Tua bang ahihman in etliamthoh diing mo, bangloh diing?

 

~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2022 kum Ziingkha 9 ni (9th May 2022)

Friday, 15 July 2022

KHANGLUI ZODEUHTE KIPHA LOU A HI DIAM?

 

Naupangchik ka hilai. Sorkal a sepna ka neih nung kum 14 veel a phata hi. Ka ngaihtuah chiang in 2007 kum tan in leng i Lamka khopi uah sepna zonna dia coaching laak theihna omlam kithei lou hi. Khantouhna kong ah mundang khopi khawng a coaching kigente ei Lamka zaang ngei ah leng omta. Naak hamphathuai e aw. A hilh thei diing a siamna nei eimi mahmah leng ki-omta. A pang ngapte a di'n kongkhak kihong gige.

 

Alehlam ah hamphatna (opportunity) in hon naih ahihlai in hamphatna in hon paikheng thei hi. Dahpa bang a haikung nuai a thallupsa a hai min hong pulh diing ngakthoh mailou in haikung koi ah a om a, chia i kisak keileh hamphatna in ei lak kia hon naihlou in midang-gamdangte kiang leng naih veve hi. Tuatak ahi kidem-ki-elna a saan luatman in kisuuktak a pan a poimohna.

 

Mihingte kingek hiaihiai in duat in ki-om deuhdeuh hi. Bangchidan in eita? Tuma a pension-tate, amau hunlai a hoihtak a college khawng kai ngaungau a lohching mi om mahleh lounasep toh thuah a sepna a na gelhching a tam zophial hi diing uhi.

 

Tulai mite bel lou nna seemkawm a college kaai kitawm mahmah ta diing hi. Nidang a Pawl-VIII pass-te bang in leng siamtak in sap pau gelh thei uhi. Tulai mite'n opportunity neikawmpi mah in khanglui zodeuhte kipha lou a hi diam?

 

~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2021 kum Taangkha 28 ni (28th September 2021)

SUAL DOUKHAWM NI

 

Limlak pen unaupa Khuptan' aa ahi

I pi-le-pute hun pek apan gam lian pipi haltum a, loubawl a khosate i na hi uhi. Tuni tan in leng Zoudawn ah i unaute; huai dan mah a khosa tampi omlai uhi. Kum teng in loumun khek in a na kituan kualkual uhi. Huchi'n loubawlna di'n gamlak mun lian pipi bang a na haltum chiang un, asing-agua tampi mah mangthak sek hi.

 

Lamka zaang leh khopi tuamtuam a teeng in khosakna nuamzaw in khosata mah lehang i kholui a teengte aa di'n khosakna leh nekzonna diing hoihzaw om thei nai tuanlou ahihman in pupa khan a louneihdan mah a sutzop uh kuullai hi. Deihthusaam teel diing hileh nisa thuaklou zodeuh a khosa utlou om di'n gintakhuai lou hi.

 

Loubawl theihna di'n leitang poimoh ahihman in sing-le-gua a noksak peuhmah halsiang kuul hi. Kum teng in sing-le-gua haltum a om zel maite Lamka zaang tan beek tun thei lehang sum tampi mah suah theih diing hi. A didan dang om tuanlou ahihman in hiai bang khosakna kum tampi mah sunzomtou tadih diing kihi diing hi.

 

Hiai bang a sing-le-gua halsiatte zaw adan omlai hi. A huaise mahmah ahihleh i singtanggam leitang lianpi mah poppy chiinna di'n kizangta hi. A poppy chiingtu in i pang ua, i tuhgah i hon at a, No.4 in hon lehneek a, tu a i neihzah sang ua tamzaw drug addict i gam in piangsaklai diing bang maimah hi.

 

YPA in drug douna a na panta ua, zaan in Zomi Frontal Organisations in lampi zuihna nei uhi. Sualdouna ah i pankhawm taktak uh poimoh a, sualdouna in eite lak ah pumkhatna hon piangsak in sual doukhawm ni uh maw.

 

~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2021 kum Doutakha 17 ni (17th March 2021)

TUUNSUNG KHAT PAN PIANG

 

Ei Paite nam Manipur a teengluut kihi lou a, India a teengluut leng kihi saamlou hi. Huchi bang bok in Myanmar a teengluut leng kihi tuan saamlou hi.

 

I pi-le-pute hun sawtpek paita in gam-awng leh kuamah' gamtuam hilou mun leh leitang ah khua a na saat in mahni khe a ding a, ei-le-ei a kivaihawmte i hi uhi.

 

Myanmar a va teengluut i hihlouh bang un India a teengluut leng kihi lou hi. Nam tawm leh nam mawl i hih ziak un kibeihna taktak ah pang zoulou in a hatzote'n ut-le-dah in gam a na khenna uah, ei nam tuh tuantualtak i hihman un mite' gamkhenna ah ei gam leng a lai a khen a omkha hizaw hi.

 

Tua bang ahihlai in eite a India a va teengluut, a Burma a va teengluut bang a i kingaihtuah hun uh omkha sek hizaw hi.

 

Tuni a nam tuamtuam bang a kikhendalhtate'n pupa tangthu, ngeina leh tawndan kibang i neihte un nam khat, chi khat, sa khat, a kibang i hihdan uh taklang hi.

 

India a va vakluutkha bang a kingaihtuahte'n chi khat, sa khat i hihlam uh phawklou in kitangzial utna kineikha zomah hi. Poi mahmah. A beh a kitangzial utna lah beilou, a Paite a kitangzial utna lah beilou zomah...

 

Namtom lungsim i put ziak un, mi bangzahhiam i kisukkhawm zek chiang ua tam kisa lokha dek pahpah kihi. Ahitak in lah YouTube ah banghiam i hihkhiak chiang in a na subscribe diing, a na like diing tawm lua ahihman in achang in ki-assert ut sim lehangle tawm lolai i hihdan uh kiphawkna hoihtak omsak hi.

  

~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2020 kum Phalkha 21 ni (21st October 2020)

MANGBANG KEI NI

 

Bangzahta in COVID-19 apan kiven poimoh ahia chihte a na gen in, muntuam-gamtuam a thiltungte gen zel mahlehang abilh a thoulou in i om uh a bang hi.

 

Zaanhal a Rev. Khamvum a hong sih in i lung hon phawng diak a, khanlohkhiakna hon tun deuh a diam chih in om hi.

 

Tua bang suunna leh lamdang sakna toh i omlai un zaan in positive nasatak a a hong kibehlap a, a si bang a hong omthak zawkmahleh i lungsim uah pangpa kisakna leh thawmhau kisakna (insecurity) om a bang hi.

 

Positive tamgawpta ahihman in medical staff lam apan in leng mangbat thu (distress message) kikhahkhia ah physician khat kia positive lou hi lel chihte muh diing a om hi.

 

Medical staff-te lak ah leng kipiaksiatna leh kimohsaktuahna om khiukheu i bang hialta uhi. I buaisiat a, i mangbat chiang un beidot luat ziak in confidence bei in mohsak diing kibaan zonkha thei hi.

 

Mipi pilvan louh ziak a doctor-te nasan baan lohgawp bang thei a, a lehzawng in leng hithei veve hi maw.

 

Mipite chu achiil apan mohsakhuai kihi pah him hi. Ahi a, tua a hong kithehzaakleh a doctor-te mahmah leng a na kiveeng zou saamlou ahi diing uam, chih diing mah bang hi.

 

Hiai simkha theite chiang chu pilvang deuh a om in midang teng (doctor leh nurse-te tel in) a hong mangbatgawp (panic) hun un leng zaaidamtak (calm-tak) a ngaihdan genkhe thei dia i om a, a lungngai leh kipesete hanthawn thei dia i om ua, i kipasalsak uh poimoh hilou hiam?

 

Misi leh positive a hong kibehlap ziak a COVID-19 lauhhuai zodeuh hilou in, a lauhhuaisa gige hinapi lauh diing ahihlam kiphawkkhiakna hon tun a bang hi.

 

Bangzahta in i lungdong ahi maithei; himahleh achiil apan kigen:

1. Mask zat diing,

2. Kineh lua a omlouh diing,

3. Khut hoihtak a silsiang zelzel diing chihte kikhek nailou hi.

 

~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2020 kum Phalkha 19 ni (19th October 2020)

Thursday, 14 July 2022

LUNGSIM DAMLOUHNA KI-ETLIAMTHOH HIAM?

 

Nu Chingngaihlian Tunglut in thuvui (article) a gelh ‘Lungsim natna leh Lamka’ ka simleh ka ngaihtuahna a hon khoihkha mahmah hi. Lamka ah mahni kikhuai (suicide) in punlamnawt a a kilat ziak in ngaihtuahna i piak poimoh ka sa hi.

 

Pathian in mihingte amawkna a hon siam hilou in, Ama’ thupina diing in manphatna leh poimohna liantak nei a hon siamte i hi uhi. I leitung hinkhua a bei nung chiang in leng Ama’ kiang a om a, nakpi a hihthupi a om diingte i hilai uhi.

 

Mi tampite’n lungsim natna i thuakte uh ziak in i leitung hinkhua a manphatdan phawklou in haksa thuak diing lel a siam kisa in; leitung hinna beileh i haksatnate leng beikhawm diing sakha uhi. Mihingte’n sih nung chia tangtawn hun zat diing neilai i hihlam phawk banlou mi omkha thei uhi.

 

I theihkhak ngei kuahiam amah-le-mah kikhuai (suicide) a hong om chiang in lamdang i sa a, i lung hon phawng mahmah sek hi. "Puaknat luat a neihlam leng kithei lou hi a. Huchi diing ka saklouh hia. Zaan zek a zaw mukha hi ing a. Ka gintak a bangkei e...," chi'n lamdang i sakdan i genkha sek uhi.

 

Bangziak a theihkholhna neilou sek i hi diing ua?

 

1. Lungsim natna pen sihpih theih damlouhna dangte bang a mihing adia thuak haksa mahmah leh sihpih theih damlouhna mah ahi chih i pom taktak louh ziak ua lungsim natna nei mi kuahiam in haksatna a hon gen sunsun chiang a leng ngaihsak dia koihlou kihithei hi.

 

2. Lungsim damlouhna pen kuahiam in atawp tunpih sawm a thupukna a laak diing chiang in sihpih theih natna dangte bang a a temperature saang/niam lua, a BP saang/niam lua chihdan a vanzat zang a et theih hilou hi.

 

3. Lungsim damlouhna neite atangpi in kam-uang hetlou ua, iim chihtak in ki-iim zomah uhi. A natna uh amau in kithuak mai ua, panpihna a langtang in ngen khollou uhi. "A hong taai hialleh i panpih na ke," chite'n kial laplou sek kihi.

 

4. Midangte' panpihna kilam-en nawnlou dinmun tan a tun chiang un; a pan zoh tan uh pang ua, a pan zohlouh chiang un thupukna a na kilaak in leitung hinkhua hon nutsiatsan zel mai uhi! Huchi’n a chi uh a vot dikdek nung khawng in phawkkhiak in om zel uhi.

 

Huchi'n a kikhel nung in sisa a muhkhiak in om zel uhi. Khenkhatte ahihleh a chi uh lumlai a muhkhiak a ompawl leng om uhi. Huai hun in tuh eite' hih theih a om nawnkei hi. A nutsiat innkuante un zumhuaisa in etna diing theilou in om uhi. Poi petmah!

 

Huai hun chiang in a damlaite'n i itna langsak in haan kilawmtak i tohsak ua, suunna hunseh i zang zel uhi. Innsung mite leh a suun diakte i kihehnem zel uhi. Hiai pen i kisuunpihna thilhih ahi a, himahleh thiltung dang hong om theilaite toh kisai kiveenna thilhih bel i sunzom kholkei uhi.

 

Hiai bang a sihna hong tung guih zel i chihte pen ei lak adia thiltung zenzen ahi nawnkei a, amun mahmahta hi. Tomchik sung i lung uh a hon phawng na a, hilehle a ngaihpoimohhuai zah in i bil uah i bat zoukei uh a bang hi. Theisiam dia kichiilna (awareness) i neih tamlouh ziak ua a khawkna zah a kingaipoimoh zoulou leng himaithei hi.

 

Lungsim damlouhna ziak a mahni kikhuai (suicide) a sihna tuakte vangam a kai diing uam chih dotna sang in lungsim damlouhna tuakte’n thupukna tawp a laak ma un i panpih theihna a om diam chih i kidotna hileh deihhuaizaw hi. Mahni kikhuaite’n a damlai un kampau hiam omdan hiam in a thiltup uh genkhekha sek uh chih misiamte muhdan ahi.

 

Midang kuahiam i kiim-le-kiang a omte hiam i teenkhawmpihte mahmah leng tua bang a mahni kikhuai sawm omkha thei ahihman in muanmohhuai om a i theihleh i panpih poimoh diing hi. Tua kia mai hilou in eimah ngei leng hiai bang ngaihtuahna nei thei gige kihilai hi. A poimoh hun in hon panpih thei diing eimi mahmah leng counsellor omta a hihman un amaute kiang i naih poimoh hi.

 

https://www.nami.org/Blogs/NAMI-Blog/September-2020/5-Common-Myths-About-Suicide-Debunked?fbclid=IwAR3QCRM5OrSCuiAuBJybx251WfXm4xXKoAln9PoQEJCAxqirTL_QMEDMw6E

 

28th September 2020 ni a gelhsa bawllem thak | 02.10.2020

 

~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2020 kum Phalkha 2 ni (2nd October 2020)

Wednesday, 13 July 2022

SEPNA KICHIAN MUH MATENG AWLE…

 


Deihthusam gen diing in tuh nisa nuai a tawltak a azu-ahaam thuak a lou-nna seem a khosak diing kiteelpen khollou diing hi. Huai sang in sepna dettak neih a, nisa thuaklou zodeuh a sep khawng ki-ut zodiing hi. Huai mah tuh nu-le-pate’n a tate a kawkmuhdan uh hizota hi.

 

Ka theih mi khat a om a, ama’n Delhi a Government Hospital khat ah nurse sem hi. Pasal hoihtak a nei a, ta leng nih – tapa khat leh tanu khat nei in, solkar auarter ah khosa lel uhi.

 

Hiai tan a tunna di’n kuhkal leh chitaktak in a na pang hi. Tu in a sepgim gah ne hita hi. Ahi a, hiai dinmun a tun ma a hinkhua a zatdan saulou gen ka ut hi. Ansang innkuan apan a hikei a, a siamsinlai in sum-le-pai haksatna liantak a na tuakkha tei uhi.

 

Pawl-VIII vel ahihlai in a poimohte suktuahna di’n Ruth Messenger bang a na hawm hi. Rayburn College ah Pawl-XII a simlai in leng College kaai a tawp phet chiang in a poimohte suktuah diing tupna in New Bazar a Brilliant Typing Institute ah part-time a seem in va kuan zel hi. Midangte sinsakna pekawm in amah mah leng type sut naal beh diing a lunggulh hi.

 

Laisiamthei lua hikei mahleh nu-le-pate'n school a kaaisak zoh uh hunsa mahmah in tuition la hetlou in leng exam pass theih lua ahi chih ngaihdan nei tinten in, tuition laak sawmlou hi. Tua ziak mah in notes sang in a textbook-te mah pibawl a; Mathematics bang a theihsiam theih mahmah louhte by-heart top sek hi. Class-X exam diingkuan a SSPP-te'n ‘free tuition class’ a saite uah tel in phattuampih mahmah hi. A laisimlai in ni khat in dakkal 2 leh kim lakvel Laisiangthou simna leh thuumna in hun in zang zel hi.

 

Pawl-X a zohtuunglai in MBBS entrance a lohchin diingdan theih a ut mahmah a, himahleh dot diing tuan theilou in sawtkhoptak om hi. Atawp in Lamka a om mah doctor khat Post office tungtawn in laithon khak top hi. Doctor-pa’n leng scooter a taai zen in laikhaktu’ inn zonkhiak sawm hi.

 

Doctor-pa a innkiang uh a hong tun in a na mu a, a zahkai luat ziak in innsung ah leng samlut ngamlou in a inn kiang uh lamnawl ah houlimpih hi. Doctor-pa’n leng MBBS entrance exam-na adia poimoh laibu khat lei di’n kawkmuh hi.

 

Pawl-XII result a suah nung sawtlou in doctor zil theihna di’n entrance exam diing in Delhi ah a va zin hi. MBBS exam focus a kibawl laibu khat a lei pen chihlouh ngal thildang bangmah a neikei hi.

 

Delhi ah ataangpi a eilammite' buai sekna khat tuh vaipau ahi. Ama’n leng vaipau khat beek thei samlou hinapi, 'bangmah ka theikei, pau-le-haam ka theikei chi mailou in, a poimoh hohna diingte ah kuamah leng zawn leh subuai nuamlou in amah kia in kizonkhiaktawm zel hi.

 

Pocket diary neuchik khat lei in vaipau thumal leh thuvual (sentence) a zaakte gelhkhia in a gentup (meaning) mi kia’h dong zel hi. Delhi map leh bus routes kigelhna bu, huailai a teng 10 man ahi a, huai bang a etetnalam in sesak zezen in 3vei bang leikha hial hi.

 

Delhi ah MBBS entrance exam a va pe ngei a, himahleh ama’ gintak sang tham in a na haksazaw hi. Doctor zilna dia sum tampi petmah bei ding ahi chih bang a hon theihkhiak chiang in, amah sinzoh dingvual bang salou in chimoh a kisa mahmah hi. Lohsam a innlam kik diing lah a utkei zel a, buaitak in a om hi.

 

Hih diing tuan theilou a bangtanhiam a om nung in BA sin diing in kithawibawl hi. Deihsaktu khat in tup hoihtak neiloupi a BA na sintouh sang in nurse sinzo ve, chi in hasuan hi. Ama’ ut zaw doctor ahi a, nurse zil diing bel chikmah in a ngaihtuahkha ngeikei hi. Lunglut kei mahleh thumanna in form a pelut saam hi.

 

MBBS entrance exam dia a kisaklai a lai a na simte chihlouh GNM entrance a di’n bangmah simthak nei tuanlou in exam ah a va tu tei hi. Result a hong suahtak in a kigintaklouhpi in a min a hong telkha hi. BA kha thum khawng lel a na kaiman mahleh nuse thak in GNM a hon ziltou hi. GNM zilna diing admission fee Rs.4000 ahi a, neihsa a neihlouh ziak in mi a batlak a zil ahi.

 

Training a zoh diing kum uh 2004 in vangsiathuaitak in Khodoukha 15 ni (15th June) in a pianna pa’n omlouhsan hi. A pa mel a tawpna diing beek in mu ut mahleh a sum mah leng a neihlouh ziak in pai zoulou hi. Maban zek, Phalkha (October) a GNM final year exam diing ahih uh bang suanlam lemtang a suak hi!

 

Bat zong zen a innlam pai diing chih a utkei hi. Delhi tual a tun vanglakleh sepna hoihtak muloupi a innlam pai diing leng a utkei hi. Nurse training a zoh nung in leng sepna kichian a muh ma innlam pailou hi. Nurse training a zoh nung in private hospital ah hon seem thei pah hi.

 

A kholkhiak sumte zang in 2005 kum in innlam ah a pai thei pan hi. Innlam ah leng sawt omlou in kithadahsak lou in Delhi a kiiknawn a, huchi in kum thum a sep nung, 2007 kum in Delhi ah solkar ah nurse sepna kichian mu hi.

 

Maban sintouh a ut ziak in a sepna a seemkawm in, 2011 kum in DU nuai ah BA zoukhia hi. Pasal a neih nung in leng naungek neikawmpi mah in IGNOU nuai ah B.Sc Nursing leng a sin thak a, 2015 kum in a zoukhe nawn hi. A kuhkaldan etton tham ching sak ziak in ama’ hihna (identity) taklang lou in thugelh k’on gelh hi.

 

~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2020 kum Khodoukha 21 ni (21st August 2020)

INNKUAN AH KIKNAWN HUN HI

 


Kiginkhawl chih om thei hetlou khat in COVID-19 in hon bingphawn a, hun haksatak a ding kihi maimah maw. I deihtelna uh hi hetlou, i utpen uh leng hiloupi in i tenna khovel uh buaina kibang maituah in, melma khat kidoukhawm thrap mai maw!

 

Khovel gam tuamtuam a thiltungte i zaak chiang in ei gam tantan hon baan dia kikoih ngei khollou hinapi tutung in tuh i sikhop mahmah un, i buai charchar uh maw. Toupa'n rapture a tunsak diing chiang in haksa a saklouh diingdan mai maw.

 

Tuichiim a tunlai in leng khovel gamte khentuam omlou in Pathian' thangpaihna in tuum vek hi. Tutung in leng kipiilbuai chiat hi. Hiai bang hiipi apan leitung a bit ngei nawn diam? Kua'n a dawng thei dia? Tua i dinmun sang ua khovel huihkhua leh thuleengte hoihzo nawnlou diing bang hileh mihingte social distancing toh hichia i Toupa i tuah mai uh ngai diing hi a maw.

 

Mihingte aa di'n 'back to the family' hun a hi taktak hi. Mun khat ah khosakhawm theiloute leng lungsim beek ah innkuan ah kikiik chiat hi. Kou innkuan ngei leng mun khat a khosakhawm theilou ka hihman un 'correspondence' in ka 'back to family' uhi.

 

Hihsetu, hihmangtu leh hinna latu 'Angel of Death' - CORONAVIRUS hiipi in suun khovak leh zaan ihsip hun khawk a sakei a; sihna khut vot ngeknguak toh zalentak in a gamtang lel hi. Zi-le-tate toh innsung khat a teengkhawm hinapi lungsim ah 'back to the family' nailou i omkhak uhleh kingaihtuah poimoh mahmah sa ing.

 

~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2020 kum Taangsihkha 28 ni (28th July 2020)

Tuesday, 12 July 2022

KOKEEK BAIH MO, MEIKANG PHELH PAH DIING?

 

Thil himhim ah kokeek baih lua leh a poimoh loupi gengen chih om thei hi. Huchi ahihlai mah in gen diing bang a gen zohlouh ziak a meikang in saupi pehkhaman chih leng om thei hi. Mei-ek leeng tui in buakmit pah hi lehang inn kaang manlou diing hinapi i ngaihsak keileh inn kaangtumsak dimdem thei hi. PTC GHQ sungthu a buaina nikum a kipan hita hi. I heutute a hong buai neknek ua, hilehle mipi'n theihthoh lel in gengen leng ngaikei chidan in i om ua, vei luat di'n leng i koihkei uhi.

 

Tua bang a i omlai un 30/9/2019 ni in mipi, numei-naupang muh di'n PTC GHQ office tahbi a kalh in a hong om khong hi. Huchi in leng i ikh uah a namkei a, Khristmas 2019 leh Kumthak 2020 hunte bang buaina neilou bang in ngaihsak dia leng koihlou in poisa vetlou bangmai in i om uhi. Buaina khenkhat amah a veng thei pawl a om a, veng theilou pawl leng a om hi. Mei-ek leeng phelhlouh nana na tuh Zonahthlak hun ah PTC GHQ President ka hi kichi mi nih in khovel muh di'n singnou khat a hon suankhawm ua, huchi'n zahlak taktak i hihdan uh a hong dawkta. Ahi a, mei-ek neuchik a hong kipan inn kaang dia kisa i phelhmit sawm nai tuankeilai uhi!

 

Tu kum, kumkim bang a hong khen hialleh iim theih vual ahi nawnkei a, EBCC saptuam in tunglam a Pa sam in mei phelh diing in hong kisa uhi. Himahleh zekailam ahita hi. PTC G. Mualkawi unit sukbeina (defunct a koihna/abolish-na) laikhak PTC G. Mualkawi unit President/Secretary kiang ah piak in om uhi. Hiai thu hichia veng hia, chih gen theih a hikei hi. A zuankiik (rebound/recoil) bang hong chi dia, chih gen theih a hitadih kei hi. Bungmual PTC Unit-A ah vaihawmtu President/Secretary leh a heute om gegu hinapi amaute bangmah a simlou in PTC GHQ (Koi pawl apan ahi diam ah, theik’hang) apan kiteelna neihsak diing thu a hong ging nawnta hi. Hiai hun in YPA Bungmual Unit in khosung kithutuahna sukbuai diing phallou in tuni in pan a hon la uhi.

 

Ziingni-thaini in YPA Bungmual Unit panlakna toh kisai bangchibang reaction a hong om dia chih hungaih in om lel hi. G. Mualkawi leh Bungmual A a PTC Unit-te tohbuai ahita a, maban ah koi veng ah thuzak diing a hong om nawn dia? Mei-ek phelhlouh in inn a kaangtumsak sek hi. Tren tren....... [7:(40-50)pm]

(Bungbuk Whatsapp group a post ahi.)

----------------------------------------

 

Comment muhte:

 

1. Kham huai gop e hiai thu le (7:50 pm)

 

2. Hong kipan doidoi zel kei dih. Nin huai mahmah ta (7:51 pm)

 

3. Gen gen nn louh a hn sai om leh khoih buk d h. Khoih buk association kibol a😂 (7:52pm)

 

4. Chimawk eive heutupa, Veina taktoh hon gelhkhe thei te thilgelh isim dia, ngaihdan genkhiaktheihna zalenna nei chiat chiat. 👏🏻👏🏻(7:53pm)

 

5. Ngaihsiam. Ka delete thak di aw. Bungmual YPA Unit panlakna kipahpihhuai sa a khosung mipite'n i heutute i dinpih diing uh a poimohdan gelhtouh sawm a hong kisa, a bul hon panpan ka hi a, huchi ahihleh ka khawl thak di aw. Ngaihsiam lua, kuapeuh. 🙏(7:53pm)


~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2020 kum Taangsihkha 12 ni (12th July 2020)

Monday, 11 July 2022

I POLITICS SIA MAW, AHIH KEILEH EI A HEEKTUTE SIA HIZAW?

 

Politics kichi amah a sia hilou hi. A zangtu mihingte'n i zat diklouh chiang un a sia hi pan hi. Politics kichi i nidanglai khosakna uah a na om a, tulai in leng a om hi. Politics kichi mihingte khosakna a kivaihawmdan chi in houchik in gen theih hi. Nidanglai in tangvalte haam ah a na giakkhawm ua haam ah heutu a na nei ua, vaihawmna ah heutupa’ chihdan leh vaihawmdan a na zui mai uhi.

 

Theocracy, autocracy, democracy, socialist, addg. leng politics chi tuamtuam ahi. Ei gam a, eimite adia politics a setuambiik a hikei a; ei, politics heektute (driver) in i suksiak vek ahi, i pom utleh utlouh thutuam. Tua i PTC sung buaina bang leng a buai diing himhim leh a buai dia sehkholh kihiloupi maw. I PTC politics heekdan leh paidan ei PTC sung a heutute leh mipite veekdan zil a pai kihimai hi.

 

PTC (nidang a PNC) kichi 1949 kum a phuhkhiak ahi a, tu chiang in kum 70 bang a upa hita hi. Tu term a vaipote'n kivaipuakna diing a kibawl DAAN a zat uh term masa ate'n leng huai mah zang hi uhi. Amasalam a term vaipote'n kalsuanpih thei ahihlai ua bangziak a tutung ate'n kalsuanpih theilou i hi dia? Mipite mohna ahi diam, ahih keileh heutute mohna? Ahih keileh i vek ua kimohkhawm vek hizaw?

 

PTC GHQ sung a hong buaina i ngaihtuah chiang in poi mahmah hi. Kivaihawmna diing daan-le-dun i neihlouh ziak ua buai i hikei ua, huai kivaihawm diingdan a gelhthoh ngiatngiat a heutu masalamte'n hon nawtsiat uh e'n zang theilou, deihkaih leh ei deihdan toh kituak dia i hilhchet ziak uh ahi.

 

Indian Consitution i utdantawk un genchet sawm kheukhou mawk lehang India kivaihawmna leng buailou tuanloukha diing hi. Hilehle India a solkar vaihawmtute'n (Politician-te) deihkaih sawm le uh leng Supreme Court in a na nang thei hi. Eite’n leng a humbittu diing (guardian) i neih uh poimoh; a hun in hon pokhia hita lou hiam?

 

Ei PTC sung ahihleh PTC GHQ heutute chihdan in pai a, PTC Court bang leng PTC GHQ thunuai a om ahihman in PTC GHQ a Executive member-te'n amau deihdan tek a a hon genchet chiang ua buai ahi. I buaina uh zaw a constitution diklou hiam, a gam leitang diklou hiam, i van neihte diklou hilou in 'I LUNGSIMPUT UH A DIKLOUH ZIAK AHI.'

 

'LUNGSIMPUT DIKLOU' zaw midang kuamah in a bawldik theikei hi. Lucifer/Satan lungput diklou Pathian in leng a bawldik theikei hi. Judas Iskariot lungsimput diklou Jesu Khrist in leng a bawldik theikei hi. Pharo lungput diklou Mosi leh Pathian in leng a bawldik theikei hi.

 

Mi'n amau deihtelna zang a lungput diklou a put uhleh kuata'n a bawldik thei mahmah dia? Judas Iskariot a awklup top mai bang in i nam adia goumanpha a na hi, PTC kivaihawmna ah lungput dikloupu mite a omlouh chiang ua i buainate uh veng pan diing hita maithei hi.

 

Power hungry kichi zaw maw.. Paracetamol neek a, Penicillin kikap hiam, santen damdawi leh huutlou khawng neek a dam diing hi mawklou hi. Thaunilhna tang saptuam heutute’n namsung heutute adia a minte uh lou hial a a thuumsak nung ua kiniamkhiak theihna khat a hon neih theih tuankei uhleh bel gen diing vaangkuan hitamai hi.

 

~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2020 kum Taangsihkha 10 ni (10th July 2020)

ETNA DIING NEILOU IN KOIHKEI NI

 

'Nu ei..,' chi'n ka pi ka na sam sek hi. A ziak tuh ke'n ka nu ahih louhlam theilou in ka nu a na sasa ka hih chia maw. Taktak in nu toh dam a khosakhawm ka na kisa sek hi. Hilehle ka nu hilou in ka pi, ka pa’ nu pen, 'nu' chia sam ka hihlam ka phawkkhiak in kua chia khawng ka phata diam aw? Pawl nih beek zaw ka simta diing hi!

 

Ka pi'n nu' kep bangbang in a hon keem a, ka 'nu' ahih louhlam ka thei himhim kei hi. Himahleh ka pu Mang @Paulianmang in khatvei, "Lian, 'nu' na chih diklou eive. 'Pi' na chihtak diing ahi!" hon chi hi. Hilehle ka khek thei pahkei a, ka sapdan ngei in 'pi' chih ngen in ka samkha nilouhlai hi.

 

Thutak zaw i theih hun om teitei hi. Ka hamphatna mahmah chu kha giat ka hih in ka nu'n Typhoid (?) in a hon sihsan hi. Huchihlai in ka pi, ka pa’ nu'n ama’ ta bang in hon keem a, nu neilou ka hihlam ka kithei hetkei hi. A hon it petmah a, pianna nu ngaih diingdan leng ka phawk tuankei hi. Ka pi-le-pute, ka paneute, nuneute leh ni-te hon kepdan ah ka lungkim mahmah hi.

 

Ka khophawk nung in school kaai ka tawp chiang un Bungmual hanmual tawn a inn pai sek hi ve ung, hanmual ah ka nu’ haan koi mun a om ahi de aw chihte ka hon zong panpanta hi. Huchi in, ka nu’ haan omna ka hon theikhia hi. Hermon English School ah khat veivei chikhum (sweet) khawng ka heutute'n, Miss Chiinpi @Donzachiin (tua FMPB Missionary) headmistress ahihlai khawng bang in a hon hawm sek uhi.

 

Bangzahvei hiamtak bang chikhum/muamkhum ka muamlai in hanmual ka tungsuk a, ka nu’ haan ah ka baang malam a, ka kam a chikhum muamlai lakhia in ka nu aa diing bang in a haansuangpek tung bang ah ka koihkha zelzel hi. Tu khawng a ka ngaihtuahleh a nak haihuaidan! Huailai khawng a chu haihuai ahihlam leng kithei lou in, ka nu adia neksik pia bang a kingai a, itna ziak a thilhih zaw himai hi, houchik himahleh.

 

Nu neilou, pa neilou a om a noplouhdan i let deuhdeuhleh kithei deuhdeuh hi. Nam makai PTC unit heutute khawng etna diing bei a koihlou diing in hong kisathak mahmah ve ua. Tagah hinkhua kichi atak a tawnkha i om diing ua, a tawnkha lou leng ki-om diing hi. Nu leh pa damlai buangpi in i tate tagah diing in phal mahmah kei ni uh. Kingaihtuah thak ni uh aw. Hon ngen ing.


~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2020 kum Taangsihkha 9 ni (9th July 2020)