Showing posts with label Politics. Show all posts
Showing posts with label Politics. Show all posts

Monday, 18 July 2022

ETLIAMTHOH DIING MO, BANGLOH DIING?

 

Pu Raja Goukhothang Guite’ sihdan thuthak tunai a hong kivawkkhia in i bouruak luahdim hi. Nidang pek apan i na kihilhdan diklou bang a gen a hong om pen valh haksa sa kitam hi. A ziak bel tulai a heutu khenkhat in a hon veekdan uh i etleh i pi-le-pute’n akhang-akhang a i innpipa uh pu Raja Goukhothang Guite sihdan hon na hilhte uh thuzuau leh phuahtawm suaksak hit-het uhi.

 

I pi-le-pute’n hon na vaikhah thu mah lah ei singtangmite’n thutak a i na pom hi a; Meitei-te apan bawlsiatna i tuah touhtouhte uh khasiatpih in, nelhsiah a om ka hi uh chia i panna leh dinna uh taklangtu di’n pu Raja Goukhothang Guite zekhem a mat leh thah a omna i gen sek uhi. Nelhsiah leh nehdeen in i om ua, tua i tuah lelte uh a tawpna a hikeilai maithei!

 

Pu Raja Goukhothang Guite sihdan toh kisai a tuma a phualpi solkar leh Manipur solkar kiang a i dinnasate uh zuau ahi chia eimah zuaugenhat bang a kipuangkhia a, ei-le-ei kitoleem kibang hilou hiam, chi ing. A bang thu za a, gendan-vekdan thakthak a veek mahmah leng i hi diing uh aw, chih in om hi. A Meitei-te mah in leng i pi-le-pute hon hilhdan a niallam uh leng zaak hilou hi.

 

Tua bangzah a social media a phunnawina a omlai in eisung a koi pawlpi mah heutute apan tulai a thuveek thak toh kisai diklou sakna leh mohsakna thusuah zaak in omlou bang hi! Ahihleh tulai a thuthak-lathak kigen pen i nam minsuang a pawlpite’n pompih leh hoih sakpih mah uh ahi diam, chih in om thei hi. I pi-le-pute’n thuzuau hon na hilh ua, zuau mah kipesawn nilouhkha i hi uh maw?

 

Inn peuh va haal a, kuahiam va khoih a, sisan i suah chiang kia ua issue a koih pante mah kibang hi. A thu a genlou a, khuttum toh kuante i hihna uh kikheng nailou zaw a bang ve. Diklou sak ziak a social media a gelh ngam diing leng banglou khop in Police-te bang i zang zomah uhi! Soiselna i neih in leng zuau toh polhkei mai le’ng zaw! Kisoiselna dik in kisoisel ni.

 

Thil paidan et in ei-le-ei mah kikhoih leh kitauhtuah diing kibang hi. Siingta’n gaal apan hon nuihsan diing ua, i puuk tamleh ei mah a zaang diing zaw hi lel hang maw! Tua bang ahihman in etliamthoh diing mo, bangloh diing?

 

~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2022 kum Ziingkha 9 ni (9th May 2022)

Friday, 15 July 2022

TUUNSUNG KHAT PAN PIANG

 

Ei Paite nam Manipur a teengluut kihi lou a, India a teengluut leng kihi saamlou hi. Huchi bang bok in Myanmar a teengluut leng kihi tuan saamlou hi.

 

I pi-le-pute hun sawtpek paita in gam-awng leh kuamah' gamtuam hilou mun leh leitang ah khua a na saat in mahni khe a ding a, ei-le-ei a kivaihawmte i hi uhi.

 

Myanmar a va teengluut i hihlouh bang un India a teengluut leng kihi lou hi. Nam tawm leh nam mawl i hih ziak un kibeihna taktak ah pang zoulou in a hatzote'n ut-le-dah in gam a na khenna uah, ei nam tuh tuantualtak i hihman un mite' gamkhenna ah ei gam leng a lai a khen a omkha hizaw hi.

 

Tua bang ahihlai in eite a India a va teengluut, a Burma a va teengluut bang a i kingaihtuah hun uh omkha sek hizaw hi.

 

Tuni a nam tuamtuam bang a kikhendalhtate'n pupa tangthu, ngeina leh tawndan kibang i neihte un nam khat, chi khat, sa khat, a kibang i hihdan uh taklang hi.

 

India a va vakluutkha bang a kingaihtuahte'n chi khat, sa khat i hihlam uh phawklou in kitangzial utna kineikha zomah hi. Poi mahmah. A beh a kitangzial utna lah beilou, a Paite a kitangzial utna lah beilou zomah...

 

Namtom lungsim i put ziak un, mi bangzahhiam i kisukkhawm zek chiang ua tam kisa lokha dek pahpah kihi. Ahitak in lah YouTube ah banghiam i hihkhiak chiang in a na subscribe diing, a na like diing tawm lua ahihman in achang in ki-assert ut sim lehangle tawm lolai i hihdan uh kiphawkna hoihtak omsak hi.

  

~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2020 kum Phalkha 21 ni (21st October 2020)

Tuesday, 12 July 2022

KOKEEK BAIH MO, MEIKANG PHELH PAH DIING?

 

Thil himhim ah kokeek baih lua leh a poimoh loupi gengen chih om thei hi. Huchi ahihlai mah in gen diing bang a gen zohlouh ziak a meikang in saupi pehkhaman chih leng om thei hi. Mei-ek leeng tui in buakmit pah hi lehang inn kaang manlou diing hinapi i ngaihsak keileh inn kaangtumsak dimdem thei hi. PTC GHQ sungthu a buaina nikum a kipan hita hi. I heutute a hong buai neknek ua, hilehle mipi'n theihthoh lel in gengen leng ngaikei chidan in i om ua, vei luat di'n leng i koihkei uhi.

 

Tua bang a i omlai un 30/9/2019 ni in mipi, numei-naupang muh di'n PTC GHQ office tahbi a kalh in a hong om khong hi. Huchi in leng i ikh uah a namkei a, Khristmas 2019 leh Kumthak 2020 hunte bang buaina neilou bang in ngaihsak dia leng koihlou in poisa vetlou bangmai in i om uhi. Buaina khenkhat amah a veng thei pawl a om a, veng theilou pawl leng a om hi. Mei-ek leeng phelhlouh nana na tuh Zonahthlak hun ah PTC GHQ President ka hi kichi mi nih in khovel muh di'n singnou khat a hon suankhawm ua, huchi'n zahlak taktak i hihdan uh a hong dawkta. Ahi a, mei-ek neuchik a hong kipan inn kaang dia kisa i phelhmit sawm nai tuankeilai uhi!

 

Tu kum, kumkim bang a hong khen hialleh iim theih vual ahi nawnkei a, EBCC saptuam in tunglam a Pa sam in mei phelh diing in hong kisa uhi. Himahleh zekailam ahita hi. PTC G. Mualkawi unit sukbeina (defunct a koihna/abolish-na) laikhak PTC G. Mualkawi unit President/Secretary kiang ah piak in om uhi. Hiai thu hichia veng hia, chih gen theih a hikei hi. A zuankiik (rebound/recoil) bang hong chi dia, chih gen theih a hitadih kei hi. Bungmual PTC Unit-A ah vaihawmtu President/Secretary leh a heute om gegu hinapi amaute bangmah a simlou in PTC GHQ (Koi pawl apan ahi diam ah, theik’hang) apan kiteelna neihsak diing thu a hong ging nawnta hi. Hiai hun in YPA Bungmual Unit in khosung kithutuahna sukbuai diing phallou in tuni in pan a hon la uhi.

 

Ziingni-thaini in YPA Bungmual Unit panlakna toh kisai bangchibang reaction a hong om dia chih hungaih in om lel hi. G. Mualkawi leh Bungmual A a PTC Unit-te tohbuai ahita a, maban ah koi veng ah thuzak diing a hong om nawn dia? Mei-ek phelhlouh in inn a kaangtumsak sek hi. Tren tren....... [7:(40-50)pm]

(Bungbuk Whatsapp group a post ahi.)

----------------------------------------

 

Comment muhte:

 

1. Kham huai gop e hiai thu le (7:50 pm)

 

2. Hong kipan doidoi zel kei dih. Nin huai mahmah ta (7:51 pm)

 

3. Gen gen nn louh a hn sai om leh khoih buk d h. Khoih buk association kibol a😂 (7:52pm)

 

4. Chimawk eive heutupa, Veina taktoh hon gelhkhe thei te thilgelh isim dia, ngaihdan genkhiaktheihna zalenna nei chiat chiat. 👏🏻👏🏻(7:53pm)

 

5. Ngaihsiam. Ka delete thak di aw. Bungmual YPA Unit panlakna kipahpihhuai sa a khosung mipite'n i heutute i dinpih diing uh a poimohdan gelhtouh sawm a hong kisa, a bul hon panpan ka hi a, huchi ahihleh ka khawl thak di aw. Ngaihsiam lua, kuapeuh. 🙏(7:53pm)


~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2020 kum Taangsihkha 12 ni (12th July 2020)

Monday, 11 July 2022

I POLITICS SIA MAW, AHIH KEILEH EI A HEEKTUTE SIA HIZAW?

 

Politics kichi amah a sia hilou hi. A zangtu mihingte'n i zat diklouh chiang un a sia hi pan hi. Politics kichi i nidanglai khosakna uah a na om a, tulai in leng a om hi. Politics kichi mihingte khosakna a kivaihawmdan chi in houchik in gen theih hi. Nidanglai in tangvalte haam ah a na giakkhawm ua haam ah heutu a na nei ua, vaihawmna ah heutupa’ chihdan leh vaihawmdan a na zui mai uhi.

 

Theocracy, autocracy, democracy, socialist, addg. leng politics chi tuamtuam ahi. Ei gam a, eimite adia politics a setuambiik a hikei a; ei, politics heektute (driver) in i suksiak vek ahi, i pom utleh utlouh thutuam. Tua i PTC sung buaina bang leng a buai diing himhim leh a buai dia sehkholh kihiloupi maw. I PTC politics heekdan leh paidan ei PTC sung a heutute leh mipite veekdan zil a pai kihimai hi.

 

PTC (nidang a PNC) kichi 1949 kum a phuhkhiak ahi a, tu chiang in kum 70 bang a upa hita hi. Tu term a vaipote'n kivaipuakna diing a kibawl DAAN a zat uh term masa ate'n leng huai mah zang hi uhi. Amasalam a term vaipote'n kalsuanpih thei ahihlai ua bangziak a tutung ate'n kalsuanpih theilou i hi dia? Mipite mohna ahi diam, ahih keileh heutute mohna? Ahih keileh i vek ua kimohkhawm vek hizaw?

 

PTC GHQ sung a hong buaina i ngaihtuah chiang in poi mahmah hi. Kivaihawmna diing daan-le-dun i neihlouh ziak ua buai i hikei ua, huai kivaihawm diingdan a gelhthoh ngiatngiat a heutu masalamte'n hon nawtsiat uh e'n zang theilou, deihkaih leh ei deihdan toh kituak dia i hilhchet ziak uh ahi.

 

Indian Consitution i utdantawk un genchet sawm kheukhou mawk lehang India kivaihawmna leng buailou tuanloukha diing hi. Hilehle India a solkar vaihawmtute'n (Politician-te) deihkaih sawm le uh leng Supreme Court in a na nang thei hi. Eite’n leng a humbittu diing (guardian) i neih uh poimoh; a hun in hon pokhia hita lou hiam?

 

Ei PTC sung ahihleh PTC GHQ heutute chihdan in pai a, PTC Court bang leng PTC GHQ thunuai a om ahihman in PTC GHQ a Executive member-te'n amau deihdan tek a a hon genchet chiang ua buai ahi. I buaina uh zaw a constitution diklou hiam, a gam leitang diklou hiam, i van neihte diklou hilou in 'I LUNGSIMPUT UH A DIKLOUH ZIAK AHI.'

 

'LUNGSIMPUT DIKLOU' zaw midang kuamah in a bawldik theikei hi. Lucifer/Satan lungput diklou Pathian in leng a bawldik theikei hi. Judas Iskariot lungsimput diklou Jesu Khrist in leng a bawldik theikei hi. Pharo lungput diklou Mosi leh Pathian in leng a bawldik theikei hi.

 

Mi'n amau deihtelna zang a lungput diklou a put uhleh kuata'n a bawldik thei mahmah dia? Judas Iskariot a awklup top mai bang in i nam adia goumanpha a na hi, PTC kivaihawmna ah lungput dikloupu mite a omlouh chiang ua i buainate uh veng pan diing hita maithei hi.

 

Power hungry kichi zaw maw.. Paracetamol neek a, Penicillin kikap hiam, santen damdawi leh huutlou khawng neek a dam diing hi mawklou hi. Thaunilhna tang saptuam heutute’n namsung heutute adia a minte uh lou hial a a thuumsak nung ua kiniamkhiak theihna khat a hon neih theih tuankei uhleh bel gen diing vaangkuan hitamai hi.

 

~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2020 kum Taangsihkha 10 ni (10th July 2020)

ETNA DIING NEILOU IN KOIHKEI NI

 

'Nu ei..,' chi'n ka pi ka na sam sek hi. A ziak tuh ke'n ka nu ahih louhlam theilou in ka nu a na sasa ka hih chia maw. Taktak in nu toh dam a khosakhawm ka na kisa sek hi. Hilehle ka nu hilou in ka pi, ka pa’ nu pen, 'nu' chia sam ka hihlam ka phawkkhiak in kua chia khawng ka phata diam aw? Pawl nih beek zaw ka simta diing hi!

 

Ka pi'n nu' kep bangbang in a hon keem a, ka 'nu' ahih louhlam ka thei himhim kei hi. Himahleh ka pu Mang @Paulianmang in khatvei, "Lian, 'nu' na chih diklou eive. 'Pi' na chihtak diing ahi!" hon chi hi. Hilehle ka khek thei pahkei a, ka sapdan ngei in 'pi' chih ngen in ka samkha nilouhlai hi.

 

Thutak zaw i theih hun om teitei hi. Ka hamphatna mahmah chu kha giat ka hih in ka nu'n Typhoid (?) in a hon sihsan hi. Huchihlai in ka pi, ka pa’ nu'n ama’ ta bang in hon keem a, nu neilou ka hihlam ka kithei hetkei hi. A hon it petmah a, pianna nu ngaih diingdan leng ka phawk tuankei hi. Ka pi-le-pute, ka paneute, nuneute leh ni-te hon kepdan ah ka lungkim mahmah hi.

 

Ka khophawk nung in school kaai ka tawp chiang un Bungmual hanmual tawn a inn pai sek hi ve ung, hanmual ah ka nu’ haan koi mun a om ahi de aw chihte ka hon zong panpanta hi. Huchi in, ka nu’ haan omna ka hon theikhia hi. Hermon English School ah khat veivei chikhum (sweet) khawng ka heutute'n, Miss Chiinpi @Donzachiin (tua FMPB Missionary) headmistress ahihlai khawng bang in a hon hawm sek uhi.

 

Bangzahvei hiamtak bang chikhum/muamkhum ka muamlai in hanmual ka tungsuk a, ka nu’ haan ah ka baang malam a, ka kam a chikhum muamlai lakhia in ka nu aa diing bang in a haansuangpek tung bang ah ka koihkha zelzel hi. Tu khawng a ka ngaihtuahleh a nak haihuaidan! Huailai khawng a chu haihuai ahihlam leng kithei lou in, ka nu adia neksik pia bang a kingai a, itna ziak a thilhih zaw himai hi, houchik himahleh.

 

Nu neilou, pa neilou a om a noplouhdan i let deuhdeuhleh kithei deuhdeuh hi. Nam makai PTC unit heutute khawng etna diing bei a koihlou diing in hong kisathak mahmah ve ua. Tagah hinkhua kichi atak a tawnkha i om diing ua, a tawnkha lou leng ki-om diing hi. Nu leh pa damlai buangpi in i tate tagah diing in phal mahmah kei ni uh. Kingaihtuah thak ni uh aw. Hon ngen ing.


~ Sumthanlian Suantak | Nisim: 2020 kum Taangsihkha 9 ni (9th July 2020)

Wednesday, 29 June 2022

SOLKAR MAH LAMETNA A HIPEN SEK HI

 

Mipite lak ah puksih leh kialsih khawng a omkhak chiang in solkar aa di'n zahlakna ahi a, a sik-le-taang ua gensaktu dia mipite'n a teelkhiak uh politician-te aa diing in leng maizumna ahi sek hi. Tua ziak mah in solkar in a neilouzote a kaankuah sek ua, ahi diing mah leng ahi. Solkar i chih sum zeek thei ahi ua, adangte buaisiat hun in leng mipite' kingakna tham dia dingkip leh muanhuai mahmah dia i lamet ahi sek hi.

 

Gamsung ah haksatna a hong om chiang in midang teng sang in Prime Minister in panla dia lamet ahi masapen sek hi. State-te ah Chief Minister-te tung ah lametna a lianbaih sek hi. Lamet a batlouh chiang un dem, mohsak leh naktak a kousiat in a om sek uhi. Telching ahihna uh party min bang mitsiiphuai kisa mai hi!

 

Tutung in COVID-19 hiipi a hong leeng a, michih a buailouta kuamah a omkei hi. Hiai bang hun in i ki-angtansak theih Minister leh MLA a na neikha lou bang hita zen lehang taaina diing i maitawm uh ngai diing hi! I palaite un nek-le-taak a a bialsung mipite uh haksatnate phawk a a panlaknate uh kipahhuai i sa hi. Mihing hinkhua ah, kipak lou hilou napi, i gil uh a kial luat chiang in i tansa vualzawlnate mangngilh a baihlam sek hi. I gil uh hawm ahih maimah chiang in maw!!

 

Tu bang hun, hun haksa a i dinlai un phatuamngai pawlpite leh saptuam i neih uh hampha i kisa mahmah hi. Hiai pawlpite'n leng a mipite lak uah kuahiam meikuang paisuak a na omkhak diing a lau ua, suansam khattou-nihtou a na omkhak zenzen diing bengvaktak in a bildoh uhi.

 

Phualpi solkar leh Manipur solkar vaihawmte apan kial-le-taak thuakte adia panpihna hoihtak a hong omtouh zel i poimoh mahmah uhi. Mimal khat-le-khat kipanpihnate a hoih mahmahlai in a sawt chiang in a tawpdong tan a di'n a detzou keikha thei hi. A hun sawt ah panpihna dongtu a i panleh kisuanlahna (inferiority complex) a om thei hi. Tua ziak in solkar hoih a deihhuaina lian mahmah hi.

 

~ Sumthanlian Suantak | 2020 kum Doutakha 28 ni (28.03.2020)

TU BANG HUN AHIA?

 

I sung buaina uh - pawlpi nih pha hi. Kilem thei nawn diing vual hilou i hita uh hiam, chih di'n om hi. Innkuan kilem lou a om i hihdan uh lang mahmah! Buaina maituah diing in kiman lou bang ka kisa hi. Namsung kilemna leh kituahna poimoh mahmah hi.

 

2. Pearsonmun khomi tangval nih: 1. Khamthianlal leh 2. Suankhanmung, Mission Compound khua a hoh hong kiklam un Suongpi khua ah KNF (S) min a galvan tawi pawl khat in 10.03.2020 ni in a na mantang uhi. YPA Pearsonmun unit leh KKL-GHQ-te panlakna in 15.03.2020 ni in kihoulemna om thei hi. 1993 kumtoulak khawng a dan kipimang, kithah chihte hong om nawnkhak diing deihhuai mahmah lou hi. Bitna tasam i hihdan uh kilang mahmah hi.

 

3. Lanva lui tui New Lamka a luangsuk diing omlou in kangsiang taktak! Ka khotheih tuung apan a huchih patna ahi. Ecological imbalance liantak kituak ahihdan kilang mahmah hi. 2014 kum in thugelh in Lanva lui kepbit a poimohdan ka na gelhta hi. 2018 kum in ‘Lunggel Thelnah Tungpan’ laibu ah Lanva lui thu kigelh nawn hi. Panla diing ki-om lou mah bang. Tui buaina kigen khiukheu hilehle kipiilbuai chiat a, solution kizong theilou bang lailai!

 

4. COVID-19 (Corona virus) hiipi ziak in i Lamka khopi ua om school hunkhoptak kikhak hi. Ei gam kia hilou in khopi a om school-te leng khak pawl omta hi. Natna hiipi kithehdalh ziak in EBCC Delhi in a Biakinn uh khak diing thusuah tuni in bawl hi. Hiai natna khovel pumpi buaina hita hi. Natna leh hiipi patauhhuai lua ahihdan kilang mahmah.

 

5. Khovel gam tuamtuamte ah office kaaidan khen ngaita! Khovel siatna mai ah kiliing zungzung hi. Office kai nawngkaitak a a omtouh zelleh kisumdawntuahna subuai mahmah diing a gintakna liantak om hi. Khopi a private a seem khenkhat 2008 kum a recession omlai a Lamka a hong kiiknawn dan un i ta-le-naute hong kiiknawn omkha thei uhi. Nektak zonna ah patauhhuai ahihdan kilang mahmah hilou hiam.

 

~ Sumthanlian Suantak | 2020 kum Doutakha 18 ni (18.03.2020)

KHIM A OM IN BAHGAWPTA HILOU I HI UH HIAM?

 


Khem a i omlaitak un khem a om i hihlam kiphawk a haksa sek hi. I theihlouh kaal un khemna khukpi ah a na kitaallutman pahpah hi. I kiphawkkhiak chiang un bel a na thuukluut loman kihi zel hi. Khemtu pen nunnem meeltak leh ngaihnathuai melpu in a hong pai sek hi. Eden huan ah kihoupih chiauchiau theih leh deihsaktu hi awmtak in gul in Evi a va khem hi. Evi in khem a om ahihlam a kiphawk kei hi. Himahleh a dinmun bel kawl a kiaklup mai theihna mun a ding a na hi maimah hi. Huai sang a dinmun sezaw leh lauhuaizaw a ding hi zomah hi!

 

Thampi in mi khim thei ahi chih tangthu ah a kigen ngei hi. Thampi in mi a khim chiang in khim a ommi pen in khim a om ahihlam a kithei kei, a chi uhi. Tua bang deuh in mihingte khem a i om chiang un khemtu apan kiven kuul ahihdan phawk pahpah hi lehang i kiveng theikha mai diing uh e. Hilehle kiphawk lou in, i ut zawng leh lunglut zawng a khem in i om sek uhi. Huaite bel sa utna, sum-le-pai deihna leh thupina limte khawng hi sek hi. Lamka zaang a omte buaina leng hiaite ziak mah ahi a, buai chihtak in i buai nuainuai petmah uhi.

 

Limgelh a i muh bang in minu’n khem a om ahihlam kithei lou in khemtu a na ngaihnatdan kimu thei hi. Mialna leh meikuang a tuam ahih nung in leng mawl milmel in lauhthawnna neilou a banglai hi! Ahitak in lah meikuang leh khimzing/khomial pen khemtu apan ngeingei a hong pawtkhekhawm ahi uhi. Kangtum pah thei leh mialna in tuammang thei ahihlam a theikei a, lungmuangtak in minu a omlai hi. Khemtu’ maiphaw hawkkhia in khemtu’ meeltak mu thei himaizenleh zaw nunghei in suahtaak a sawm ngei diing hi. Himahleh khemtu hihnatak leh tupguukte a theipha kei tazen hi!

 

Khemtu zaw suse diing leh bawlgawp diing lou in a hong paikei hi. Nopsakna, thupaina, hauhsakna leh chet theih diing lunggulhna ziak in milian leh haat a i theihte biakna leh maipha zonna kipankha sek hi. I hihna taktak sang a dinmun sangzaw leh hoihzaw a leen utna ziak in i kikhawngkha sek hi. Ei aa diing hiam i awlmoh kuahiamte nopsakzawkna diing deihna in mualphou theihna mun ah leng i hihna hum ngamlou zen in kuahiamte kiang ah i va kipelutkha sek uhi. Saltangkawmpi a thuneih meelpu hih sang in zalen kawm a mahni khe a din theih ahihdan kiphawkkha lou sek hi.

 

Hauhsak utna, i hihna kheel a tallang leh thunei bang a kilat utna, kuate hiam thupai a i theihte liim a ei leng hitheitak bang a om utna in hon peibuai in hon noksak gaita hilou hiam? Pathian hilou midang i muan leh lam-ette’n hon panpih thei diing a lamen lou hi lehang tua i om bang un hattak leh hangsantak bang in i omlai diing ua hia? Thupi leh vaihawm zou bang a i kilat theihna, huai i kingakna leh muanguuk thilte a om den diing hilou ahihman un khim a i omna huai thupina limte apan thoukhia in kituahna lampi ah i tonkhawm damdam thei nawn maikei diing uh maw.

 

(Limgelhtu: Pa Mangis Tonsing)

~ Sumthanlian Suantak | 2020 kum Doutakha 2 ni (2nd March, 2020)

Tuesday, 28 June 2022

PU K. GUITE’ THUGEN KA NGAI A, KHASIATHUAI SA ING

 

Tuni Zomi Nam Ni a pu K. Guite’ thugen ka ngai a, khasiathuai ka sa mahmah. ZRO nih a hong kisuah a, adang leng nih i pha uhi! Hiai bang a i dinlai un achiil a lametna lianpi toh Zomi Nam Ni i na boh lutlutlai hunte uh lungsim ah a hong lang thak nawn a, a khasiathuai mahmah mai hi.

 

I paina lampi i siiktaalta ua, leadership crisis i tuak lel uh. Leader hih ut bel beilou, lah mipite khat a huaikhawm zou taktak diing leh miteng in i zuih huthut theih diing leader omlou ahi chih hialdan lah omlou bang ve'n....!

 

A kua heutu hita ve. Zomi movement hita hen aw, PTC hitaleh, buktak a paitou zel i kisaklai un niamchik ah bokvakthoh mai hita lou i hi uhiam? Hiai pen ka heutu uh ahi i chih theih diing tuam omlou khop in atak leh aliim kizuitou tadih diing i bang uh. Thutak ahihman in k'on gen mawk a; za nuamkei sim lehang leng i pom theih uh kisam hitazen e.

 

Faction bawltute mohsa ka hi pawng mawkkei a, i hoihlai ua khe khat a i din theihlai ua heutupente'n a administration uah.... tua i tuah leldan ua kikhenzakna tung thei ahihdan mulou mah chu hi diing uh eive maw. I paupauleh genkhelh kinei sek chu hi. Lah genlouh dia pona deuh zel chihdan in ka om hi.

 

A kua dik, a kua diklou chihthu hilou in, i kibawlphat uh zaw poimoh ka sa mahmah hi.

 

Social media ah sakhi kisite a kimu a, i enkha chiat diing un ka gingta hi. Huai sakhi nihte'n melma nei ahihlam uh thei hetlou in kingam in a kisual nilouh mawk uhi. Amau kibeihna ah a lungsim teng uh nga in, a melma uh, sahang, amaute that diing leh ne dia hong delh vengveng bang a mukei uhi. A houzopen ‘bigger picture’ in a koih mawk uhi! Huchi in sahang in hon delhpha taktak a, khat bohpai in a bawlgawp pah hi.

 

Tua i dinmun geih uh hi in ka thei. We are defenceless! Kimuang tuak ganggang mawk! Melma dou diing in zaw... amal a pang in tuh Paite Nam interest vengbit zou diing kuamah pawl i omta kei uh e! Khen thamloute i kikhen den tel diing ua hiam?

 

~ Sumthanlian Suantak | 2020 kum Tuunkha 20 ni (20.02.2020)

PITICI PHUALPI SUNGTHU A DOTNATE I DAWNG THEI DIAM?

 

I nam in tulai in 'PiTiCi Phualpi' sungthu ah haksatna leh buaina liantak phutkhak lellel i nei uhi. Tua ziak in hun poimohtak lah haksa mahmah dinmun ah i ding lel uhi. Huai toh kisai in a nuai a dotnate i dawng thei diam?

 

1. 'PiTiCi Phualpi' sung a buaina sukven zoh vual diing hilai in na thei hia?

A). Hi? Bangchidan in?

AW). I. Bangziak in?

B). Adang. Gensau theih.

 

2. 'PiTiCi Phualpi' sung a buaina

A). I saptuamte un a sufel thei diing uh? Bangchidan in...

AW). I saptuamte un a sufel thei kei diing uh? Bangziak in?

B). Adang. Gensau theih.

 

3. 'PiTiCi Phualpi' sung buaina saptuamte'n ngaipoimoh in i khotang buaina ahi, i gal-et theih ahi kei, chi a, kipapiak a i sai/kigolh diing uh ahi.

A). A dik. Bangchidan in?

AW). A dikkei. Bangziak in?

B). Adang. Gensau theih.

 

4. 'PiTiCi Phualpi' sung buaina Paite namsung buaina bang in koih lehang... Paite nam adia suangthu 3 - PiTiCi, YPiE leh EsEsPiPi hive'n; tua suangthu 3-te lak ah PiTiCi seh nih kisuah denta diing bang a kilang ahihman in 'PiTiCi Phualpi' khat a huikhawmtu leh gawmkhawmtu hi diing in ei sung a pawlpi nih - YPiE leh EsEsPiPi a kigolh/kikum uh poimoh leh kuul hi in na thei hia?

A). Poimoh ka sa. Bangchidan in?

AW). Poimoh ka sakei. Bangziak in?

B). Adang. Gensau theih.

 

5. 'PiTiCi Phualpi' sung buaina i namsung buaina ahi. Paite-te kia i kibawlphat uhleh a veng thei mai diing in ka gingta hi.

A). Dik. Bangchidan in?

AW). Diklou. Bangziak in?

B). Adang. Gensau theih.

 

6. 'PiTiCi Phualpi' sung buaina thu gengen a phattuamna diing a omlai.

A). Dik. Bangchih diingleh.?

AW). Phattuamna diing a om nawnkei. Bangziak in?

B). Adang. Gensau theih.

 

7. 'PiTiCi Phualpi' sung buaina vensakna diing in PiTiCi Ki-ukna Daanbu (Constitution) a huntawk hi.

A). Dik. Ahihleh PiTiCi Ki-ukna Daanbu (Constitution) zang a umpire diing kua a hi dia?

AW). Diklou. Ahihleh bang dang rawn/dong/pansan theih diing i nei ua?

B). Adang. Gensau theih.

 

8. 'PiTiCi Phualpi' sung buaina hichia amah-le-mah a hong vengtou mai na diing ahi. Gengen diing a omkei.

A). Dik.

AW). Diklou.

B). Adang. Gensau theih.

 

9. 'PiTiCi Phualpi' sung buaina heutute, amau sung a a buaina lel (internal problem) maimai uh ahi.

A). Dik. Mi nautangte' gengen diing a omkei.

AW). Diklou. Heutute buaina kia ahi nawnkei. I nam pumpi' buaina ahita.

B). Adang. Gensau theih.

 

10. 'PiTiCi Phualpi' heutute kituahlouhna bawldik theih vual ahi nawnta kei, i pomsiam diing ahi.

A). Pawl nihte a nih ua co-exist/function tuak dia i koih/lamet diing uh ahita. (Bangchidan in chih gensau in)

AW). Pawl nihte a nihnih ua 'null and void' bang a i ngaihtuah a, thusuah kibawl himhimte i thupingaih diing uh ahi nawnkei. (Bangchidan in chih gensau in)

B). Pawl nihte lak ah khat zosaam gup deuh nei a, pibawlzawk deuh i neih diing ahi. Hileh khat penpen ding zoulou a puksia in, khat lel mai hong paizang na diing ahi. 'PiTiCi Phualpi' nih phalou in khat kia lel mah hong suak nawn veve na diing in ka gingta.

C). Adang. (Gensau in)

 

11. 'PiTiCi Phualpi' sung buaina heutute sung a buaina (internal problem) liantak ahihlai in tu in i nam pumpi sukha a suakta a mi malmalte kingaihtuahna tham thil ahita. Paite mite nungzang guh (spine) khoihkha hial buaina, 'PiTiCi Phualpi' heutute level vuak a a kisaifel theih mai diing uh buaina ahi nawnkei. Mipite'n referendum i laak uh a poimohta!

A). Dik ka sa. Bangchih diing? (Gensau in)

AW). Dik ka sakei. Bangchih diing? (Gensau in)

B). Adang. (Gensau theih na neihleh gen) in.

 

12. 'PiTiCi Phualpi' sung a buaina tu in ‘full-blown’ ahita hi. Pawl nihte'n office bearers diing a kiguanfelta ua, office leng a kineihtuam tuakta uhi. Paite ka hi a, kum teng a kidong zel PiTiCi annual fund toh kisai in...

A). 'PiTiCi Phualpi' sung buaina hihven ahih masiah PiTiCi annual fund ka pe nawnkei diing.

AW). 'PiTiCi Phualpi' sung buai in buaikeitaleh PiTiCi annual fund ka pe zom zel diing.

B). PiTiCi annual fund hong dong peuhmah kiang ah khentuam lou in ka pe zel diing. Mun nih ah piak ka thasial kei.

C). Adang. Gensau theih.

 

~ Sumthanlian Suantak | 2020 kum Tuunkha 17 ni (17.02.2020)

'A STITCH IN TIME SAVES NINE,' A KICHI

 

'Better late than never,' leng a kichi.

 

K'on genlai mai aw. A na simsaklai hamham diing in ka hon ngen hi, khatveilai...

 

'A kipatna zaw sawtpi apan hita eive. Tu in tuh a zung saupi a khata. Hichi mai a hihven theih diing vual ahi nawnkei!' a chi uh, a theite'n.

 

Hikha inteh. 2018 kum a kipanta leng a hikha diing. Himahleh a hong puahzaak hun 2019 kum Taangkha 28 ni zingkal a chi uh. Thuthang i za ua, hilehle i kidelhhuan kholkei uh. A sung a omte a kipan a hong kaang ahi a, hong mit mai inteh, chihbawl i bang uh. Himahleh a hong kaang taktak mawk hi. Kare! Kate! Dahhuai...

 

Hilehle tua innkaang kigen pen tui a phelhmit theihchi ahi kei hi. Itna leh kingaihdamna a phelhmit theih phet lel ahi. Kidottuah dialdiallouhna leh kimuanzohlouhna meikuang zaw tui a phelhmit theihchi a hikei him hi. Sabiak kisinsakna in zaw huchi dia hon sinsak lou mah zaw hia maw!!! Tu'n tuh....

 

Sepaih thahatna zang in meikaang zaw a na khaam thei zenzen uh chih thu ahi a hia, aam lailai eive aw. A hong kuankhiakbolh nawn chiang in bangteng a peh diam, chih genkholh a haksa. Gen theih mai ahi kei.

 

Tu in meikaang khaam thei tadih i kichina a, i innsung uah i luut thei tuankei uhi! A polam ah kihuatna leh kimullitna a kikalh lailai hi maimah ve'n. Aw, a lungzinhuai ngei, ei aa mahmah kaang a i koihleh! Who cares??

 

Hichia veng mai diing i saklai in ‘termination order’ a hong lengkhia a; oh! khat khit khat kizui hi zomah! A thuakkhate lah nungzui nei vetei ahi thou ua, thusuah a hong leeng, a hong leeng. Huai tan ah a ‘break’ kuama'n i man theikei uh.

 

'Leppihpa laukha ka ngai. Noua long leppihpa laukha ka ngai ngei!'

 

Huchi'n 'mind your own business,' chihbawl in i om chiat ua, a dik hia? Diklou mo? Huchi'n cabinet a hon form tuak ua. Hmm! Hmm! Mi kilaita, kibalta uh e, chihbawl i banglai uhi, Nipini a kikhawm zelte..

 

Huntaleh hoih diing hia maw! Lah a kam thei tuankei! Office a hon puangtuak zomahlai uh!! A bunker tuak uapan letter head kibang zang in a gamtangtuak zel mai uhi. Huai letter head kichi i nam uh aa eive! Nang-le-kei aa ngeingei!!

 

'A ithuai a naupangte nangawn in zong a thuak....' 

 

Thuak taktak uh! A sinlaibu uh lei diing kimu lou ahih maimah chia! Sepaih thahatna mah zang in kalhna tahbite khetsiat ahi a, huai pen last fighting a mawleh...?

 

Hilou e... Hi dek nailou! Naisai lou! Oiha!

 

Eh! Samari mihoih bang a a liam phong diing, a kisia khate lem diing ki-om lou hiam?

 

Chih lailai in ah! A hitawk voi. Mulou mo?

 

Hihi!.. Hihi!.. Tu'n tuh.... Tu'n tuh....

 

Annual fund don a hong hun pahta dia aw... Mei-am a hong kuankhiak nawn hunhun in chu a pehkhak teng pehkhak himai lou diing hia!! Ka muan leh ka muan!!

 

(Lasak leng ka siamlouh toh hunsakta mai n'ing e)

 

~ Sumthanlian Suantak | 2020 kum Tuunkha 13 ni (13.02.2020)